وجود از سه عالم کلی تشکيل يافته است

وجود از سه عالم کلي[1] تشکيل يافته است.

وجود[2] از جهت تجرد از ماده از سه عالم کلي تشکيل مي‌شود.
اين عالمهاي کلي عبارتند از:

1-عالم ماده و قوه:

«و آن عالمي است که در آن صورت‌ها و اعراض، در ماده منطبع مي‌باشند به نحوي که وجودشان توام با ماده بوده و انفکاک آنها از ماده امکان ناپذير و محال است.».

2- عالم مثال:

و آن عالمي است که فاقد ماده است اما آثار ماده را از قبيل شکل مقدار، وضع و غير آن دارا مي‌باشد (البته همه آثار ماده در عالم مثال وجود ندارد مثلا قوه و استعداد نيز از آثار ماده است، ولي در آن عالم وجود ندارد) در اين عالم صورت‌هاي جسماني اعراض و هياتهاي کمالي جسماني وجود دارد اما ماده‌اي که حامل قوه و استعداد باشد در آن نيست. اين عالم «عالم مثال» ناميده مي‌شود و از آنجا که وسط عالم ماده و عالم تجرد عقلي قرار دارد «عالم برزخ» نيز خوانده مي‌شود.[3]
فلاسفه عالم مثال را بر دو قسم دانسته‌اند: «مثال اعظم» که قائم به خود مي‌باشد و مستقل از نفس است و «مثال اصغر» که قائم به نفس بوده و نفس بر اساس انگيزه‌هاي گوناگون، هر گونه که بخواهد در آن تصرف مي‌کند، گاهي صورت‌هاي حق و شايسته ايجاد مي‌کند و گاهي نيز صورت‌هاي گزاف و بيهوده انشاء مي‌نمايد، و خود را با آن مشغول مي‌سازد.

3- عالم عقل:

و آن عالمي است که ازم اده و آثار آن مجرد مي‌باشد.
عالمهاي سه گانه ياد شده در طول يکديگر قرار دارند بدين نحو که مرتبه عالم عقول مجرد از ديگر عالمها برتر، قوي تر، از جهت وجودي مقدم تر، و به مبدا نخستين تعالي و تقدس نزديک‌تر است؛ چرا که داراي فعليت تام و کامل است، و وجودش از آميختگي با ماده و قوه منزه است، اما آثار ماده را دارا مي‌باشد؛ و پس از عالم مثال عالم ماده است که محل کمبودها، شرور و امکان است. (علم و ادراک به موجودات مادي تعلق نمي‌گيرد، مگر از جهت موجود مثالي و عقلي که در ازاي آن قرار دارد).
 

[1] «کلي» در اين جا به معناي سعه و گستره وجودي است و مقصود از کلي بودن هر يک از عوالم سه گانه مورد بحث مشتمل بودن آنها بر وجود‌هاي متعدد و گوناگون است که هر نوع از آنها يک عالم جزيي بشمار مي‌آيد.
[2] مقصود از «وجود» در تقسيم ياد شده وجود امکاني است و شامل واب تبارک و تعالي نمي‌شود زيرا واجب عز اسمه- اگرچه مجرد محض است، اما نمي‌توان او را داخل در «عالم عقل» دانست؛ چون «عالم» اسم آلت است به معناي «ما يعلم به». و ما سوي الله از آنجهت که آيت و نشانه وجود خداوند است «عالم» ناميده مي‌شود.
[3] - «برزخ» در لغت به معناي واسطه ميان دو چيز است.

چاپایمیل