‏ميان قابل و مقبول يک نسبت عينی و خارجی وجود دارد

برهان اول: انواع جوهريي که ما با آن مواجهيم، قابليت تغيير و تحول دارند، و مي‌توانند تبديل به چيزي شوند غير از آنچه تاکنون بوده‌اند.
اين در حالي است که قابل و مقبول هر دو تعيّن دارند.
ولازمة تعيّن قابل و مقبول آن است که ميان آن دو يک نسبت خارجي ثابتي وجود داشته باشد.
(توضيح: اصل تغيير و تحول و دگرگوني يکي از واضح ترين و مسلم ترين حقايقي جهاني پيرامون ماست. جهاني که در آن زيست مي‌کنيم ثابت، جامد و ساکن نيست. پديده‌هاي جهان عوض مي‌شوند، و اشياء از حالي به حالي ديگر، و ازوضعي به وضع ديگر، از کيفيتي به کيفيت ديگر در مي‌آيند. اين تغيير و تحول اختصاص به عوارض و امور بيروني ندارد، بلکه شامل نهاد و جوهر اشياء نيز مي‌گردد؛ زيرا مشاهده مي‌کنيم که جوهري تبديل به جوهر ديگري مي‌شود. جوهرغيرنامي، نامي مي‌گردد؛ و جوهر نامي تبديل به حيوان مي‌شود، و به همين ترتيب).
اما اين امر مسلم و مشهود است که هر چيزي قابليت تبديل شدن به هر چيزي را ندارد، و هر چيزي از هر چيزي بوجود نمي‌آيد «گندم ازگندم برويد جو ز جو» نطفة اسب نمي‌تواند گوسفند شود، نطفه گوسفند نمي‌تواند اسب شود؛ و به ديگر سخن «قابل و مقبول هر دو تعين دارند.».
تعيّن قابل و مقبول در واقع حاکي از نسبت و رابطة وجودي خاصي است که در خارج ميان آنها برقرار مي‌باشد؛ زيرا اگر نسبتي ميان آن دو برقرار نبود، و آنها رابطه و پيوندي با يکديگر نداشتند، و يا آنکه ميان آنها صرفاً يک رابطه ذهني و اعتباري بود، نه عيني و خارجي، هرگز قابل و مقبول تعيّن نمي‌يافتند، وهر چيزي مي‌توانست هر چيزي را قبول کند، و تبديل به آن شود، و نيز هر چيزي مي‌توانست از هر چيزي بوجود مي‌آيد؛ زيرا يک امر صرفاً ذهني نمي‌تواند به طرفين تعين واقعي بدهد. به اين صورت ثابت مي‌گرددکه «ميان قابل و مقبول يک رابطه و نسبت عيني و خارجي وجود دارد».
برهان دوم: ما ملاحظه مي‌کنيم که نسبت ياد شده در برخي موارد نزديک است، و در برخي موارد دور؛ در يک مورد شديد است، و در مورد ديگر ضعيف؛ و از اين جهت مختلف مي‌باشد. (مثلاً نطفة به حيوان نزديک تر است و از ماده خوراکي؛ اگرچه هر در اينکه مي‌توانند حيوان شوند، مشترک اند).
و از طرفي، دوري، شدت و ضعف يک سري اوصاف وجودي هستند، که فقط يک امر موجود واقعيت دار مي‌تواند بدانها متصف گردد.
بنابراين، نسبت ميان قابل ومقبول، بناچار موجود است، و تحقق خارجي دارد.

چاپایمیل