ذاتی و عرضی‏

مفاهیم ذاتی: مفاهیمی که در ماهیات معتبرند و در حدود ماهیت اخذ شده و ماهیت با زایل شدن آنها زایل نمی گردند.

( مانند ناطق نسبت به انسان)

مفاهیم عرضی: مفاهیمی که بر ماهیات حمل شده و از حدود آنها بیرون هستند ( مانند نویسنده نسبت به انسان)

مفاهیم عرضی بر دو قسم هستند:

محمول بالضمیمه: انتزاع آن از موضوعش و حملش بر آن متوقف بر ضمیمه شدن چیزی به آن موضوع می باشد.

( مانند مفهوم حارّ که حملش بر جسم متوقف بر ضمیمه شدن حرارت بر جسم است)

خارج محمول: انتزاع آن از موضوعش و حملش بر آن متوقف بر ضمیمه شدن چیزی به آن موضوع نیست. ( مانند بالا و پایین) ( مبادی این دسته از مفاهیم واجد مابازای مستقل و فی نفسه ای در خارج نیست بلکه تنها در اثر تحلیلهای ذهنی بر آنها حمل می شوند برخلاف مفاهیم عرضی محمول بالضمیمه )

امتیازات مفاهیم ذاتی:

  1. ثبوت مفاهیم ذاتی برای موضوعات آنها ضروری بوده و نیاز به دلیل و برها ن نیست.
  2. ثبوت ذاتیات شیء برای شیء در خارج بی نیاز از سبب است. (فی المثل همان علتی که انسان را می آفریند با همان آفرینش ناطق را نیز ایجاد میکند.)
  3. ذاتیات شیء تقدم بالتجوهر بر شیء دارند. (یعنی برای آنکه ماهیت در ذهن شکل بگیرد باید اجزایش در ذهن تصور شوند ولو به نحو اجمال.) (دفع اشکال مقدر: مانعی ندارد بگوییم اجزای شیء بر کل تقدم دارند و تقدم شیئ بر خودش لازم نمی آید زیرا اجزاء با قطع نظر از حیثیت اجتماعشان بر کل تقدم دارند و این دو اعتبار مغایر یکدیگرند.)

چاپایمیل