کیفیات محسوس‏

این کیفیت فاعلیتش به صورت تشبیه است یعنی غیر را شبیه خود می سازد.

اقسام کیفیات محسوس:

مبصرات ( دیدنی ها )، مسموعات ( شنیدنی ها )، مذوقات ( چشیدنی ها )، مشمومات ( بوئیدنی ها )، ملموسات ( لمس شدنی ها ).

از جمله کیفیات مبصر رنگها هستند. مشهور میان فلاسفه آن است که رنگ ها کیفیات عینی بوده و بیرو ناز دایره حس تحقق دارند. و نیز بنا بر نظریه مشهور حکما رنگ سفیدی و سیاهی بسیط هستند اما دیگر رنگ ها از ترکیب این دو رنگ با نسبت های مختلف پدید می آیند. ( بنابر عقیده بعضی رنگ های اصلی پنج رنگ هستند: سیاهی، سفیدی، قرمزی، زردی، سبزی، )

برخی گفته اند: رنگ یک کیفیت خیالی است و وجودی ماورای حس ندارد.  و در اثر اختلاط های گوناگون هوا با اجسام شفاف و یا انعکاس آنها پدید می آید مانند رنگین کمان.

از جمله کیفیات مبصر نور است. نور بی نیاز از تعریف است اما گاهی به این صورت تعریف میکنند: الظاهر بنفسه المظهر لغیره. ( منظور آن است که نور اجسام را برای چشم آشکار می کند. )

نور در اجسام نیّر بالذات و یا جسمی که در برابر یک نیّر بالذات قرار گرفته به وجود می آید. ضلمت در برابر نور بوده و نسبتش به نور نسبت عدم ملکه به ملکه می باشد.

برخی گفته اند نور عرض نیست بلکه یک جوهر جسمانی است و برخی دیگر گفته اند آنچه حقیقتا در خارج وجود دارد همان رنگ است و نور چیزی جز ظهور رنگ نیست.

مسموعات: همان صوت ها هستند.

تعریف صوت: صوت عبارت است از کیفیتی که در اثر قرعِ عَنیف ( کوبیدن با شدت و سختی ) و یا قِلع عنیف ( کندن با شدت و سختی ) که موجب تموج هوای حامل سورت ها می گردد به وجود می آید.

مذوقات: همان مزه هایی هستند که توسط قوه چشایی درک می شوند.

دانشمندان طبیعی مزه های بسیط را نه قسم دانسته اند: حرافت ( تندی )، ملاحت ( شوری )، مرارت ( تلخی )، دسومت ( مزه ای که از چربی ها درک میشود )، حلاوت ( شیرینی )، تَفَه ( بی مزگی که احتیاج به نمک دارد مانند مزه تخم مرغ )، عُفوصت ( مزه گس داشتن مانند مزه میوه های کال )، قبض ( مزه ای که دهان را جمع می کند مانند مزه سنجد )، حموضت ( ترشی ).

مشمومات: انواع بو ها که توسط شامه درک می شوند. ما اسم های خاصی برای بوهای گوناگون نداریم و لذا بوها را از راه اضافه به موضوعاتشان می شناسیم. مانند بوی مشک و یا از طریق موافق و مخالف بودنشان طبع آنها را معرفی می کنیم مانند بوی خوش و بوی بد. ویا از جهت نسبتشان به مزه خاص آنها را معرفی می کنیم مانند آنجا که گفته می شود بوی شیرین. ابوعلی سینا معتقد است که این موضوع (عدم وجود لفظ خاصی برای بوهای مختلف) نشان دهنده ضعف قوه بویایی انسان نسبت به سایر حواس او است.

ملموسات: کیفیات محسوسی که توسط قوه لامسه درک می شوند.

انواع ملموسات بسیط دوازده نوع اند: حرارت، برودت، رطوبت، یبوست، لطافت، کثافت(غلظت و پُری)، ازوجت(چسبندگی)، هشاشت(در برابر لزوجت)،جفاف(خشکی)، بَلَّت(تری)، ثقل، خفّت.

برخی از طبیعیون انواع بسیط ملموسات را شانزده نوع دانسته اند و چهار نوع دیگر به موارد بالا اضافه کرده اند: خشونت، ملاست، صلابت، لین. (اما معروف میان طبیعیون آن است که این چهار کیفیت مرکب می باشند نه بسیط.

چاپایمیل